resim
E-Bülten

Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Torba Kanun

Hukuk Bülteni Ana Menü

Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunla İş Hukuku alanında da değişiklikler yapılmıştır. Bu bağlamda, uzun zamandır gündemde olan doğum yapan kadın işçilerle ilgili olarak (ama bazı haklar bakımından kadınlarla sınırlı olmayan) bazı önemli düzenlemeler ile 5510 sayılı Kanuna ilişkin bazı değişiklikler yapılmış ve işverenlere de bazı yükümlülükler getirilmiştir.

1. İŞÇİLER DOĞUM İZNİNİN BİTİMİNDEN İTİBAREN İSTERSE KISMİ ZAMANLI ÇALIŞMAYA GEÇEBİLİR.

a) Kanuna göre, işçi kısmi zamanlı çalışmaya geçme talebini 74. maddede belirtilen izinlerin (yani doğumdan önce ve doğumdan sonra sekizer haftalık izne ilişkin sürenin, hatta Kanunda “izinlerin bitiminden sonra denildiği için altı aylık doğum izin süresinin) bitiminden itibaren çocuğun MECBURİ EĞİTİM ÇAĞININ BAŞLADIĞI TARİHİ TAKİP EDEN AYBAŞINA KADAR bu talepte bulunabilir.

b) Kanuna göre ebeveynlerden biri bunun için talepte bulunabilir. Dolayısıyla bu hak hem anneye hem de babaya tanınarak sadece kadınların değil, erkeklerin de bu haktan yararlanmasına imkan sağlanmıştır.

Ancak kanunda, ebeveynlerden yalnızca birinin (kadın veya erkek işçi) bu haktan yararlanabileceği, ilgili haktan aynı anda hem anne hem de baba tarafından yararlanılamayacağı düzenlenmiştir. Ayrıca, işverenin kısmi zamanlı çalışma talebini herhangi bir sebep ileri sürerek reddederek diğer eşin bu talepte bulunmasını isteme hakkı bulunmamaktadır.

Buna karşılık kanaatimize göre işverenin diğer eşin bu hakkı kullanıp kullanmadığını sorgulama hakkı bulunmaktadır ve eşin başka bir işyerinde çalıştığını özlük dosyasından tespit ederek diğer eşin çalıştığı işyerine ilgilinin bu hakkı kullanmadığına ilişkin bir yazı istemesi mümkündür.

Öte yandan Kanuna göre, ebeveynlerden birinin çalışmaması halinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Bu durumda işçinin bu yönde talepte bulunduğu tarihte eğer işçinin eşi çalışmıyorsa işveren işçinin talebini bu sebeple reddedebilir.

c)   Kanun işçinin talebi halinde İŞVERENE BİR TAKDİR HAKKI VERMEMİŞTİR. İşveren bu yöndeki isteği kabul etmek zorundadır. Ayrıca yine Kanuna göre bu talep bir geçerli fesih nedeni sayılmaz.

d) Bu fıkra kapsamında kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere İSTERSE TAM ZAMANLI ÇALIŞMAYA DÖNEBİLİR.

e) Kanun, kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam zamanlı çalışmaya başlaması durumunda yerine İŞE ALINAN İŞÇİNİN İŞ SÖZLEŞMESİ KENDİLİĞİNDEN SONA ERECEĞİNİ BELİRTMEKTEDİR. Esasında işe alınan yeni işçinin iş sözleşmesi zaten belirli süreli iş sözleşmesi olarak akdedilecektir, dolayısıyla da sürenin dolması ile birlikte iş sözleşmesi kendiliğinden sona erecektir. Kanun koyucunun bu hususu açıkça belirtmesinin nedeninin bunu vurgulamak olduğu kanaatindeyiz. Ancak olası riskleri ortadan kaldırmak amacıyla bu kapsamda işe alınacak kişi ile belirli süreli iş sözleşmesi yapmak isabetli olacaktır.

f) BU HAKTAN FAYDALANMAK veya tam zamanlı çalışmaya geri dönmek İSTEYEN İŞÇİ bunu işverene EN AZ BİR AY ÖNCE YAZILI olarak bildirir.

g) Bu haktan evlat edinme halinde de yararlanmak mümkündür. Kanuna göre, üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanır.

h) Son olarak ekleyelim ki, konunun ayrıntıları bir Yönetmelikle düzenlenecek ve bazı sektörler ya da işler kapsam dışında tutulabilecektir.

2. ANALIK İZNİ BAZI DURUMLARDA ERKEK İŞÇİ TARAFINDAN VE EVLAT EDİNENLER TARAFINDAN DA KULLANILABİLİR

a) Doğumda veya doğum sonrasında ANNENİN ÖLÜMÜ HALİNDE, doğum sonrası KULLANILAMAYAN (doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık analık iznine ilişkin olan) SÜRELER BABAYA KULLANDIRILACAKTIR.

b) Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye FİİLEN TESLİM EDİLDİĞİ TARİHTEN İTİBAREN sekiz hafta analık hali izni kullandırılır.

Dolayısıyla artık erkek işçi de, duruma göre analık izni kullanabilecektir. 

3. ANALIK İZNİNDEN SONRA İSTEYEN İŞÇİLERE ÜCRETSİZ İZİN HAKKI TANINMIŞTIR

a) Doğum sonrası ANALIK HALİ İZNİNİN BİTİMİNDEN İTİBAREN çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere İSTEKLERİ HALİNDE

i)         Birinci doğumda ALTMIŞ GÜN,

ii)       İkinci doğumda YÜZYİRMİ GÜN,

iii)      Sonraki doğumlarda ise YÜZSEKSEN GÜN süreyle

HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİNİN YARISI KADAR ÜCRETSİZ İZİN VERİLİR.

b) Çoğul doğum halinde bu sürelere otuzar gün eklenir.

c) Çocuğun engelli doğması halinde bu süre üçyüzaltmış gün olarak uygulanır.

d) BU HÜKÜMLERDEN YARARLANILAN SÜRE İÇERİSİNDE SÜT İZNİNE İLİŞKİN HÜKÜMLER UYGULANMAZ. Yani işçi hem süt iznini hem de yarım gün çalışma hakkını kullanamaz.

*** Yarım çalışma yapılması nedeniyle mali hakları yarım olarak ödenen kişilerin, PRİM ÖDEME GÜN SAYILARI DA YARIM olarak hesaplanır. Yarım zamanlı çalışmadan normal çalışmaya geçilmesi halinde ise işverenin prim ödeme yükümlülüğünde değişiklik olmaksızın prime esas kazanç aylık tutarın tamamı üzerinden hesaplayarak öder.

Belirtelim ki ilgili hak, iş sözleşmesi ile çalışan ve kanun kapsamına giren tüm işçiler için tanınmış olup, yarım gün ücretsiz izin talebi konusunda da işverenlere bir TAKDİR HAKKI tanınmamıştır.

4. DOĞUM VE EVLAT EDİNME SONRASI YARIM ÇALIŞMA ÖDENEĞİ GELMİŞTİR

Yukarıda belirtilen düzenlemeyle ilgili olarak 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununda değişiklik yapılmış ve şimdiye kadar sistemde olmayan “yarım çalışma ödeneği” denilen bir ödenek öngörülmüştür.

Bu ödeneğe hak kazanma koşulları ve süresine ilişkin olan esaslar aşağıdaki gibidir.

a) Kanuna göre, İŞÇİYE, 4857 sayılı Kanun m.74/2. fıkrası uyarınca haftalık çalışma süresinin yarısı kadar verilen ücretsiz izin süresince doğum ve evlat edinme sonrası YARIM ÇALIŞMA ÖDENEĞİ ÖDENİR.

b) Ödenek süresi haftalık çalışma süresinin yarısı kadardır.

c) YARIM ÇALIŞMA ÖDENEĞİ, çalışılan aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin ilişkin olduğu aydan sonraki ikinci ay içinde İŞSİZLİK SİGORTASI FONUNDAN AYLIK OLARAK ödenir. Yani bu ödenek için işverenin bir yükümlülüğü bulunmamaktadır.

d) Yarım çalışma ödeneğinin günlük miktarı, günlük asgari ücretin brüt tutarı kadardır.

e) Bu haktan yararlanmak için işsizlik ödeneğine hak kazanmak için gerekli olan prim koşullarının gerçekleştirilmiş olması gerekir.

    • İşçinin adına doğum veya evlat edinme tarihinden önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması,
    • İşçinin haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışılması
    • Doğum ve evlat edinme sonrası analık hali izninin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde Kuruma doğum ve evlat edinme sonrası yarım çalışma belgesi ile başvuruda bulunulması gerekir.

Mücbir sebepler dışında, BAŞVURUDA GECİKİLEN SÜRE doğum ve evlat edinme sonrası yarım çalışma ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülerek ödeme yapılır.

Bu ödemeler damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.

f) GEÇİCİ İŞGÖREMEZLİK ÖDENEĞİ ALMAYA HAK KAZANANLARA, bu durumlarının devamı süresince doğum ve evlat edinme sonrası YARIM ÇALIŞMA ÖDENEĞİ ÖDENMEZ. İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan yersiz ödemeler kanuni faiziyle birlikte işverenden tahsil edilir.

g) Yarım çalışma ödeneği alan sigortalılar için, YARIM ÇALIŞMA ÖDENEĞİ ÖDENEN GÜN SAYISI KADAR, prime esas kazanç alt sınırı üzerinden toplam %32,5 oranında sigorta primleri (işçi ve işveren payları doğum ve evlat edinme sonrası yarım çalışma ödeneği ödenen gün sayısı kadar), İşsizlik Sigortası Fonu tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenir.

Saygılarımızla;

Egemenoğlu Hukuk Bürosu


Egemenoğlu Hukuk Bürosu

Levent Mahallesi Altzeren Sokak No:1 Levent - Beşiktaş 34330, İstanbul Türkiye

Egemenoğlu Hukuk Bürosu Her Hakkı Saklıdır.

E-Bülten Üyeliği